ANKARA/WASHINGTON (AA) – Trump, Fransa’nın Evian-les-Bains kentinde düzenlenen G7 Liderler Zirvesi kapsamında bir araya geldiği Hindistan Başbakanı Narendra Modi ile basına açıklamalarda bulundu.
İran ile gerilimin 3-4 ay önce değil yıllar önce başladığını belirten Trump, “(Gerilim) Ben (İran Devrim Muhafızları Ordusuna bağlı Kudüs Gücü Komutanı General Kasım) Süleymani’yi ortadan kaldırdığımda başladı. Bu büyük bir olaydı. Hatta bazıları bunun son 50 yılda Orta Doğu’daki en büyük olay olduğunu söylüyor. Onu etkisiz hale getirdik ve İran çok farklı bir ülke haline geldi.” diye konuştu.
Trump, eski Başkan Barack Obama döneminde yapılan Ortak Kapsamlı Eylem Planı’nı (JCPOA) sona erdirmesine işaret ederek “O anlaşma onlara nükleer silah kazandırıyordu. Ben onu iptal ettim ve durdurdum. Ardından B-2 bombardıman uçaklarıyla bunu bir kez daha durdurdum.” dedi.
ABD-İran arasında varılan mutabakata ilişkin ise Trump, “Bu bir mutabakat zaptı ancak çok güçlü bir belge. İki paragraflık basit bir metin değil.” değerlendirmesinde bulundu.
Trump, İran’ın donanması ve hava kuvvetlerinin büyük ölçüde etkisiz hale getirildiğini öne sürerek, üst düzey İranlı liderlerin öldürüldüğünü ve Tahran yönetiminin anlaşma yapmaya hazır olduğunu savundu.
ABD ordusunun dünyanın en güçlü askeri gücü olduğunu savunan Trump, “Bunu Venezuela’da gördünüz, sadece 48 dakika sürdü. Şimdi Venezuela ile ilişkilerimiz harika. Savaşın maliyetini 40 katıyla geri aldık, milyonlarca varil petrol çıkardık.” ifadelerini kullandı.
Hindistan’la iyi ilişkilere dikkati çekti
Hindistan’ın her konuda “büyük rol” oynadığı değerlendirmesinde bulunan Trump, “(Modi) Lider olmayı sürdürdükçe, Hindistan’ın rolü büyük olacak.” dedi.
Trump, Hindistan’dan övgüyle söz ederek “Başkan olduğum sürece, Beyaz Saray’da büyük bir dostları olacak.” diye konuştu.
Yeni Delhi yönetimiyle enerji ticaretine ilişkin bir soruya yanıt veren Trump, “Hindistan, bizimle istediği her şeyi yapabilir. İlişkilerimiz çok iyi. Şu anda olduğundan daha yakın olamayız.” ifadelerini kullandı.
Rusya-Ukrayna savaşının bitmesini istiyor
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile görüştüğünü, bu görüşmelerin iyi geçtiğini aktaran Trump, savaşın bitmesini istediğinin altını çizdi.
Rusya-Ukrayna Savaşı’nı bitirmenin “kolay olacağını” sandığını ancak durumun böyle olmadığını vurgulayan Trump, “(Zelenskiy ve Putin) Birbirlerinden çok hoşlanmıyorlar, bu da durumu daha da zorlaştırıyor.” dedi.
İsrail’e ilişkin bir soruyu da yanıtlayan Trump, “İsrail’in kendini koruyabilmesini ancak sağduyulu davranmalarını istiyorum.” diye konuştu.
Modi ölen Hint denizcileri gündeme getirdi
Modi ise İran ile ABD arasında varılan mutabakattan duyduğu memnuniyeti dile getirdi.
Söz konusu mutabakatın bölge için uzun süre kalıcı barışa yol açmasını umduğunu belirten Modi, “Şu konuda mutabıkız, Hürmüz Boğazı’nın açık tutulması küresel ekonomi için ölümcül derecede önemli.” ifadesini kullandı.
Hindistan’ın seyrüsefer özgürlüğüne verdiği öneme değinen Modi, ABD’nin Umman açıklarındaki gemilere saldırılarında ölen Hint denizcileri anımsattı.
Modi, “Binlerce Hint denizci, Hürmüz Boğazı dahil küresel denizcilik ticaret rotalarında görevlerini yerine getiriyor. Onların güvenliği bizim için son derece önemli.” dedi.
“Eğer 60 gün içinde sonuç alınmazsa, sorun değil, (İran’ı) bombalamaya geri döneriz”
Trump, G7 Zirvesi’nden ayrılmadan önce yaptığı basın toplantısında, İran ile varılan mutabakata ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
İran ile varılan mutabakatın kendileri açısından iyi bir anlaşma olduğunu kaydeden Trump, “Anlaşma kısa süre içinde, yarın ya da belki ertesi gün imzalanacak.” dedi.
İsviçre’de gerçekleştirilecek imza töreni için neden Avrupa’da birkaç gün daha kalmadığı sorulan Trump, önce kalabileceğini ifade etti, ancak konuşmasının devamında bunun sadece bir mutabakat zaptı olduğunu ve ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in katılmasının yeterli olacağını düşündüğünü söyledi.
Bu mutabakatla 60 günlük müzakere sürecinde tüm detayların ele alınarak çözüme bağlanacağını vurgulayan Trump, “Eğer 60 gün içinde sonuç alınmazsa, sorun değil, (İran’ı) bombalamaya geri döneriz. Bunu yapmak istemiyorum çünkü bu çok iyi bir anlaşma, ama mecbur kalabiliriz.” değerlendirmesinde bulundu.
Anlaşmanın özünün “Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmak” ve “İran’ın hiçbir zaman nükleer silaha sahip olmamasını sağlamak” olduğunun altını çizen Trump, her iki konuda da başarılı olduklarını savundu.
Trump, İran ile anlaşma sağlanamaması halinde bu ülkenin uzun süre daha bombalanabileceğini belirterek, mutabakatın başarıyla uygulanmasını umduğunu söyledi.
Trump’tan Netanyahu’ya Lübnan eleştirisi
Trump, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu hükümetini Lübnan’a yönelik saldırılar nedeniyle eleştirerek, bu konudaki tutumu doğru bulmadığını ifade etti.
Netanyahu’nun “aslında iyi bir adam” olduğunu savunan Trump, “Ancak bazen biraz heyecanlanıyor. Lübnan konusunda ufak anlaşmazlıklarımız var. Bibi, biraz daha yumuşak davranabilirsin diyorum. Hizbullah’tan biri bir binaya girdi diye her seferinde o binayı yıkmana gerek yok.” şeklinde konuştu.
ABD’yi “büyük ortak” olarak tanımlayan Trump, İsrail için “çok küçük bir ortak” ifadesini kullandı.
İsrail’in kendini savunma hakkı olduğunu anlatan Trump, “İsrail, Hizbullah konusunda daha iyi davranabilirdi. İki insansız hava aracı çöle doğru vurulup zararsız bir şekilde yere düştüğünde, Beyrut’taki binaları yıkmaya gerek yok. Lübnan konusunda iyi bir iş çıkarmıyorlar ve Lübnan için üzülüyorum.” değerlendirmesinde bulundu.
İsrail’in Lübnan’a yönelik saldırılarına dikkati çeken Trump, “Bu çok haksızlık, özellikle de Beyrut’a bakınca… Önceki gün oradaki manzaraya baktım, oraya yapılan saldırı… Bana göre gereksiz olan büyük bir saldırıydı.” dedi.
Zenginleştirilmiş uranyumla ilgili müzakerelere derhal başlanacak
Trump ayrıca, İran’daki zenginleştirilmiş uranyumun imha edilmesine ilişkin teknik görüşmelerin derhal başlayacağının altını çizdi.
Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinin kademeli olarak artmaya başladığını belirten Trump, birkaç hafta içinde geçişlerin normal seyrine dönmesini beklediklerini ifade etti.
Söz konusu sürecin Orta Doğu’da daha kapsamlı bir “barışın” başlangıcı olmasını umduğunu ifade eden ABD Başkanı, “Gazze’de yaptığımız işe bir bakın, Hamas’a bir bakın. Hamas son derece sessiz. Biz de onları silahsızlandırmaya çalışıyoruz.” yorumunu yaptı.
Abraham Anlaşmaları’nın genişletilmesi konusunun kendileri için önemli bir başlık olduğunu vurgulayan Trump, özellikle Suudi Arabistan’ın anlaşmaya katılmasını umduklarını ve bunun gerçekleşmesi halinde bölgedeki diğer ülkeleri de teşvik edeceğini söyledi.
İran’ın 300 milyar dolarlık dondurulmuş fonları
Diğer yandan ABD Başkanı Trump, İran’ın 300 milyar dolarlık dondurulmuş fonları konusunda dikkat çeken ifadeler kullandı ve bu fonların bir şekilde serbest bırakılacağı mesajını verdi.
“Bu fonlar, ancak onlar doğru şekilde hareket ederlerse serbest bırakılacak.” diyen Trump, bu paraların İran’a ait olduğunu ve bilinen sebeplerle bu fonları dondurduklarını belirtti.
Trump, “Onların parasının büyük bir kısmını aldık ve o para şu anda bizde. O para bizim değil, onların parası ve biz onu belirli bir zamanda dondurmuştuk. Sanırım parayı geri vermek zorunda kalacağız. Eğer geri vermezsek, kimse bir daha dolara yatırım yapmaz.” değerlendirmesini yaptı.
İran’a yönelik yaptırımların da aynı şekilde “Tahran’ın anlaşmaya uygun şekilde” davranmasına bağlı olduğunu dile getiren Trump, İran’daki yeni yöneticilerin bunun farkında olduğunu ifade etti.
İran’a yönelik deniz ablukasının bu ülkeye attıkları bombalardan çok daha etkili olduğunu savunan Trump, İran’a toplamda en az 1 milyar dolar değerinde bomba attıklarını aktardı.
Şi ile Putin’e teşekkür
ABD Başkanı, İran konusunda “tarafsız” davrandıklarını söylediği Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’e ayrı ayrı teşekkür ettiğini vurguladı.
Özellikle Çin’in bu süreçte İran’a silah göndermediğini ifade eden Trump, bunu memnuniyetle karşıladığını belirtti.
Diğer yandan Trump, konuşmasının bir bölümünde Suriye’de Ahmed Şara’nın cumhurbaşkanı olmasından memnuniyet duyduğunu ve Şara’nın “çok iyi bir iş çıkardığını” vurgulayarak, Lübnan konusunda da olumlu gelişmeler beklediğini dile getirdi.
Konuşmasında İranlı General Kasım Süleymani’nin ABD tarafından öldürülmesine de atıfta bulunan Trump, bunun, “ABD ile İsrail’in ortak işi” olduğunu ancak suikastı Amerikan ordusunun ve istihbaratının gerçekleştirdiğini anlattı.
Muhabir: Ayşe İrem Çakır, Dilara Karataş, Hakan Çopur
