NEW YORK (AA) – Dünya genelinde en çok izlenen ve oynanan sporlar arasında bulunan futbola, ABD’de “soccer” olarak adlandırılması Dünya Kupası’na ev sahipliği yapan ülkelerden biri olması nedeniyle de daha fazla dikkati çekiyor.
ABD, Kanada ve Meksika’da düzenlenen Dünya Kupası’na 16 şehir ev sahipliği yapıyor. Finale de ev sahipliği yapacak ABD’de 11 şehirde maçlar oynanıyor.
İngiliz ve Amerikan İngilizcesi arasındaki en bilinen farklardan biri, dünyanın en çok sevilen sporun İngiltere’de futbol, ABD’de “soccer” olarak adlandırılması.
Modern futbolun temelleri, 1863 yılında İngiltere’de “association” futbolu adıyla atıldı.
Dil bilimcilerin çim sahalar üzerindeki savaşı
Spor dünyasının en köklü tartışmalarından biri olan ve dil bilimcilerin çim sahalar üzerindeki savaşını andıran İngiliz ve Amerikan İngilizcesi arasındaki terminoloji farkı, aslında sanıldığından çok daha derin ve şaşırtıcı bir tarihe sahip.
İngilizlerin “futbol” dediği şeye Amerikalıların “soccer” demesi, çoğu zaman bir Amerikan “aykırılığı” olarak görülse de işin aslı bir İngiliz icadına dayanıyor.
Dünyanın en eski ansiklopedilerinden İngiliz Britannica’ya göre, futbolun İngiltere’de ortaya çıkması nedeniyle, “soccer” kelimesinin Amerikan kökenli olduğu sıklıkla varsayılır. Aslında, kelimenin kökeni tamamen İngilizlere dayanmaktadır.
Futbol benzeri oyunlar yüzyıllardır var olsa da bugün bilinen sporun başlangıcı genellikle 1863 yılında, İngiltere’de kurulan futbol federasyonunun bir dizi kural yazmasıyla olur.
Futbol, o zamanlarda ülkedeki en yaygın oynanan spor türü olmasına rağmen tek spor dalı değildi. Bir İngiliz yatılı okulunun adını taşıyan ragbi futbolu, oyuncuların topu taşıyıp koşarak kaleye doğru ilerletmelerine olanak tanıyan bir spordu. Futbol Federasyonu kurallarına göre oynanan oyun böylece association futbolu olarak bilinmeye başladı.
Kısaltılma yapıldı
Ragbi futbolu ve association futbolunda kısaltılmaya gidildi. 1880’lerde Oxford Üniversitesi’ndeki dil bilimi üzerine eğitim alan öğrenciler, “rugger” (ragbi futbolu) ve “assoccer” (association futbolu) sporları arasında ayrım yaptı ve isimler kısaltıldı.
İkinci terim daha da kısaltılarak “soccer” haline geldi ve isim hızla kampüsün dışına yayıldı. Ancak “soccer”, Büyük Britanya’da hiçbir zaman bir takma addan öteye geçmedi. 20. yüzyıla gelindiğinde, ragbi futbolu daha yaygın olarak ragbi olarak adlandırılırken, futbol sadece futbol olarak bilinme hakkını kazanmıştı.
Bu arada, ABD’de 19. yüzyılın sonlarında hem ragbi hem de futbolun unsurlarını ödünç alan bir spor ortaya çıktı. Kısa süre içinde, her ikisinden de daha popüler hale geldi. Tam adı gridiron futboluydu, ancak çoğu insan ilk kelimeyle hiç ilgilenmedi. Sonuç olarak, Amerikalı association futbolu oyuncuları sporlarını adlandırmak için giderek daha çok “soccer” kelimesini benimsedi.
“Soccer” ismi İngiltere’den çıktı
İngiltere’de 19. yüzyılın sonlarında futbolun kuralları standardize edilirken, oyun iki ana dala ayrıldı: Ragbi (Rugby Football) ve Birlik Futbolu (Association Football).
Dil bilimi eğitimi alan Oxford öğrencileri arasında üretilen kelimelerin sonuna “-er” takısı eklemek modaydı.
“Association” kelimesindeki “soc” hecesinden türetilen “soccer” terimi, oyunu ragbiden ayırmak için bizzat İngilizler tarafından kullanılmaya başlandı.
ABD, soccer’dan vazgeçmedi
Okyanusun karşı kıyısında ise durum farklı gelişti. ABD, futbolun kendi versiyonunu (Amerikan futbolu) geliştirirken, ayakla oynanan spora İngilizlerden ithal ettikleri “soccer” ismini vermeyi tercih etti.
1970’lere kadar İngiltere’de de “soccer” kelimesi yaygın olarak kullanılıyordu; ancak bu terim “fazla Amerikanca” algılanmaya başlayınca İngilizler tamamen “football” ismine geri döndü.
El-Ayak karmaşası
İngilizcedeki “football” kelimesindeki “foot”, ayak manasına geliyor. Amerikan futbolunda topun çoğunlukla elle taşınmasına rağmen neden “football” dendiği sorusu ise sporun kökenlerinde saklı.
Bu isim, oyunun topla nasıl oynandığından ziyade; at üzerinde değil, “ayakta” (on foot) oynanan halk oyunlarından türetilmiş olmasıyla ilgili.
Bugün ABD’nin futbola “soccer” demesinin sebebi bir inattan ziyade, kendi “futbol” kültürünü çoktan bu isim üzerine inşa etmiş olmasıdır.
“Soccer, ABD’de her geçen gün daha popüler bir spora dönüşüyor”
Amerikan Kolej Futbolu Şöhretler Müzesi Pazarlama Müdürü Paige Eskens, AA muhabirine yaptığı açıklamada, ülkede futbol dendiğinde akla Amerikan futbolu geldiğini, daha yaygın olarak izlendiğini ve oynandığını belirterek, “ABD’de Amerikan futbolu, ‘soccer’dan daha fazla seviliyor ama soccer, ABD’de her geçen gün daha popüler bir spora dönüşüyor.” dedi.
Amerikan futbolu-soccer kıyaslamasında da kendi tercihinin Amerikan futbolu olduğunu belirten Eskens, “Kişisel olarak ‘soccer’a nazaran Amerikan futbolu izlemeyi daha çok seviyorum. Ama ‘soccer’a da ilgi duyuyorum. Soccer birçok aksiyon, tutku içeriyor ve taraftarların coşkusu çok güzel.” değerlendirmesinde bulundu.
Muhabir: Fatih Erel
