PEKİN (AA) – Çin’de kabine işlevini yerine getiren Devlet Konseyinin hazırladığı 34 maddelik “Yurt Dışı Yatırım Düzenlemesi”, 1 Temmuz itibarıyla yürürlüğe girdi.
Çinli şirketlerin yurt dışı yatırımlarında ihracat kontrollerine tabi hassas ürün, teknoloji, hizmet ve verilerin onaysız transferini yasaklayan düzenleme, Çinli şirketlerle alışverişlerini askıya alarak veya Çinli yatırımcılara ayrımcı tedbirler uygulayarak Çin’in ulusal çıkarlarını zedelediği düşünülen yabancı kuruluşlara karşı mütekabil tedbirler almak üzere hükümete yetki veriyor.
Düzenleme, ayrıca şirket devri vasıtasıyla teknoloji transferi, teknik personel ve danışmanların yurt dışında görevlendirilmesi ve yurt dışında düzenlenen eğitim programlarına dek hizmet, dolaylı transferle yol açabilecek durumlar için de detaylı bir denetim öngörüyor.
Pekin yönetiminin 27 Nisan’da Çinli yapay zeka uygulaması Manus’un ABD’li teknoloji şirketi Meta’ya satışını durdurmasından günler sonra, 5 Mayıs’ta hazırlanan düzenleme, özellikle şirket devri yoluyla hassas teknoloji transferinin önünü alma amacıyla hazırlanmıştı.
Manus’un Meta’ya devrinin durdurulması
Çin’in Hubey eyaletinin Vuhan kentinde kurulan “Butterfly Effect PTE. LTD.” şirketi tarafından geliştirilen Manus, çok adımlı görevleri otonom şekilde yerine getirebilen yapay zeka uygulamasıyla ülkede kısa sürede popülerlik kazanmıştı.
ABD’li teknoloji şirketi Meta’nın, Mart 2025’te resmi olarak piyasaya sürülen uygulamayı Aralık 2025’te 2 ila 3 milyar dolar olduğu tahmin edilen bir bedelle satın aldığı belirtilmişti. Şirket, satış bedelini kamuoyuna açıklamamıştı.
Çin’in Vuhan kentinde kurulan şirket, devir işlemlerinin yürütüldüğü dönemde internet ve yapay zeka alanında düzenleyici kuralların daha esnek olduğu Singapur’a taşınmıştı.
Meta’nın projeyi satın aldıktan sonra Manus’un teknolojisini WhatsApp ve Instagram gibi uygulamalarına entegre etmeye başladığını duyurmuştu.
Çin Ticaret Bakanlığı, Ocak 2026’da Manus’un Meta’ya devrine ilişkin soruşturma başlatmış, yürütülen soruşturmada Manus projesinin devrinin yatırım kurallarını ihlal ettiğinin sonucuna varılarak şirketin satışı 27 Nisan’da durdurulmuştu.
Nexperia anlaşmazlığı
Öte yandan Hollanda hükümetinin, geçen yıl Çinli Wingtech şirketinin hakim ortağı olduğu çip üreticisi Nexperia’ya el koymasıyla yaşanan gerilimin de düzenlemenin hazırlanmasının gerekçelerinden biri olarak görülüyor.
Hollanda hükümetinin adımı, ABD’nin ihracat kontrolü uygulanan “Varlık Listesi”ndeki şirketlerin “yüzde 50 ortak olduğu” iştirakleri de kontrol kapsamına alma kararının ardından gelmişti.
Wingtech, Aralık 2024’te Washington yönetimi tarafından Varlık Listesi’ne almıştı.
Hollanda hükümeti, kuralın yürürlüğe girdiği 30 Eylül 2025’ten bir gün sonra, 1 Ekim 2025’te şirkete geçici kontrol tedbirleri uygulayacağını bildirmiş, ardından şirket yönetimine el koymuştu.
Pekin yönetiminin de şirketin Çin biriminin ihracatını durdurmasıyla Nexperia’nın çip sağladığı çok sayıda üretici tedarik sorunuyla karşı karşıya kalmıştı.
Otomobil pencerelerinden lambalara, sensörlerden hava yastıklarına temel uygulamaların çalıştırılmasında kullanılan, “kalıt çip” adı verilen basit teknolojili çipleri üreten Hollandalı şirket, Avrupa, ABD ve Japonya’nın en büyük otomobil üreticilerinin kilit tedarikçilerinden biri konumunda bulunuyor.
Muhabir: Emre Aytekin
