CAPE TOWN (AA) – Güney Afrika İstatistik Kurumunun verilerine göre, ülkede çoğunluğu düzensiz göçmen olmak üzere 3 milyondan fazla göçmen yaşıyor.
Bu sayı, 63 milyonluk ülke nüfusunun yaklaşık yüzde 5’ine karşılık gelirken, göçmenlerin büyük bölümünü Mozambik, Zimbabve, Malavi, Nijerya, Gana, Somali, Etiyopya ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti (KDC) başta olmak üzere Afrika ülkelerinden gelenler oluşturuyor.
Yabancı karşıtı söylemin nedenleri
Güney Afrika’da yabancı karşıtı söylemin temelinde yüksek işsizlik, yoksulluk, suç oranları, konut yetersizliği, kamu hizmetlerine erişimde yaşanan sorunlar ve düzensiz göç tartışmaları yatıyor.
Dünyada gelir eşitsizliğinin en yüksek görüldüğü ülkelerden Güney Afrika’da, işsizlik uzun yıllardır yüzde 30’un üzerinde seyrediyor.
Resmi verilere göre, 2026’nın ilk çeyreğinde işsizlik oranı yüzde 32’nin üzerinde kaydedilirken, genç işsizlik oranı yüzde 45’in üzerine çıkmış durumda.
Dünya Bankası verilerine göre ise ülke nüfusunun yaklaşık yüzde 63’ü, ulusal üst orta gelirli ülkeler için belirlenen yoksulluk sınırının altında yaşıyor.
Suç oranlarının da yüksek seyrettiği ülkede, 2025’te 26 binden fazla cinayet vakası kaydedildi. Bu rakam, günde ortalama 72 cinayete karşılık geliyor.
Yabancı düşmanlığının kanlı geçmişi
Göçmen karşıtı gruplar, yabancıların Güney Afrikalıların işlerini aldığı, suç oranlarını artırdığı, sağlık ve eğitim hizmetleri üzerinde baskı oluşturduğu ve yoksul mahallelerde konut rekabetini derinleştirdiği iddiasıyla eylemler düzenliyor.
Witwatersrand Üniversitesi bünyesindeki Xenowatch platformuna göre, 1994’ten Haziran 2026’ya kadar Güney Afrika’da yabancı düşmanlığı bağlantılı 1313 olay kayda geçti.
Bu olaylarda 697 kişi öldü, 128 binden fazla kişi yerinden edildi ve 5 binden fazla iş yeri yağmalandı.
Yabancı karşıtı şiddetin en büyük boyuta ulaştığı 2008’de, Johannesburg’un Alexandra bölgesinde başlayan saldırılar kısa sürede ülke geneline yayıldı. Olaylarda 62 kişi hayatını kaybetti, yüzlerce kişi yaralandı ve on binlerce kişi yerinden edildi.
Durban ve Johannesburg’da 2015’te yeniden yükselen şiddet olaylarında 6 kişi öldü, 5 binden fazla kişi yerinden edildi.
Yabancı karşıtı saldırılarda 2019’da ise en az 12 kişi yaşamını yitirirken, binlerce kişi evlerini terk etmek zorunda kaldı.
Son olaylar ve 30 Haziran çağrısı
Nisan ayından bu yana süren düzensiz göçmen karşıtı protestolar ve şiddet olayları, ülkede yabancı karşıtı saldırıları bir kez daha gündeme taşıdı.
Göçmen karşıtı gruplar “Operation Dudula” ve “March March”ın, belgesiz yabancılar için 30 Haziran tarihini “son çağrı” ilan ederek bu tarihe kadar Güney Afrika’yı terk etmemeleri halinde ülke çapında eylem yapacaklarını açıklamasının ardından başlayan süreçte can kayıpları yaşandı.
Mozambik hükümetinden yapılan açıklamaya göre, son haftalarda yaşanan olaylarda 9 Mozambik vatandaşı hayatını kaybederken, Nijerya Dışişleri Bakanlığı da nisan ayında Doğu Cape eyaletindeki saldırılarda 2 vatandaşının öldüğünü duyurdu.
Afrika ülkeleri vatandaşlarını tahliye ediyor
Saldırıların ardından Mozambik, Gana, Malavi ve Nijerya, Güney Afrika’daki vatandaşları için uyarı yayımladı, tahliye ve gönüllü dönüş süreçleri başlattı.
Mozambik, son olaylardan yaklaşık 900 vatandaşının etkilendiğini ve yüzlerce kişinin geri dönüş için kayıt yaptırdığını duyurdu.
İlk aşamada 300 Mozambikli kendi imkanlarıyla ülkesine dönerken, 500’den fazla kişi için resmi geri dönüş süreci başlatıldı.
Gana Dışişleri Bakanlığından mayıs ayında yapılan açıklamada, hükümetin, 24 ile 27 Haziran arasında Mısır’ın El Alameyn kentinde düzenlenecek AfB 8. Yarıyıl Koordinasyon Toplantısı’nda Güney Afrika’daki olayların ele alınması için resmi başvuruda bulunduğu belirtildi.
Gana hükümetinden 8 Haziran’da yapılan açıklamada, 1000’den fazla vatandaşın Güney Afrika’dan tahliye edildiği duyuruldu.
Nijerya Dışişleri Bakanlığı, 1094 Nijeryalının Güney Afrika’dan gönüllü dönüş için kayıt yaptırdığını ve tahliye hazırlıklarının başlatıldığını açıkladı.
Güney Afrika hükümetinin yaklaşımı
Güney Afrika hükümeti ise düzensiz göçü ülkenin tüm ekonomik sorunlarının nedeni olarak görmediğini belirtirken, meselenin güvenlik, kamu hizmetleri ve iş gücü piyasası üzerindeki etkilerine dikkati çekiyor.
Pretorya yönetimi, sınır güvenliğinin artırılması, sınır dışı süreçlerinin hızlandırılması, belgesiz işçi çalıştıranlara yönelik denetimlerin sıkılaştırılması ve göç sistemindeki yolsuzluklarla mücadeleyi öncelikli başlıklar arasında sayıyor.
Güney Afrika Uluslararası İlişkiler ve İşbirliği Bakanı Ronald Lamola, yabancı karşıtı şiddet olaylarının yasalara aykırı olduğunu belirterek, bu tür eylemlere müsamaha gösterilmeyeceğini bildirmişti.
Cumhurbaşkanı Cyril Ramaphosa, düzensiz göçle mücadele kapsamında sınır güvenliğinin artırılacağını, sınır dışı süreçlerinin hızlandırılacağını ve göç sistemindeki yolsuzluklarla mücadele edileceğini açıklamıştı.
Ramaphosa, düzensiz göçle mücadelenin yabancı düşmanlığına dönüşmemesi gerektiğini vurgulayarak, “Güney Afrika’da yabancı düşmanlığına, ırkçılığa, cinsiyetçiliğe veya herhangi bir hoşgörüsüzlük biçimine yer yoktur.” ifadesini kullanmıştı.
Muhabir: Murat Özgür Güvendik
