LONDRA (AA) – ABD-İran arasında varılan mutabakat sonrası Hürmüz Boğazı’nın gemi geçişlerine yeniden açılmasına ilişkin belirsizlik sürerken geçişlerin kademeli şekilde artabileceği ve trafik akışının normalleşmesinin birkaç ay sürebileceği tahmin ediliyor.
ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a saldırısıyla başlayan savaş, müzakerelerin sonunda mutabakatla sonuçlandı. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif yaptığı açıklamada, ABD ve İran’ın mutabakata vardığını duyurarak, Lübnan dahil tüm cephelerde askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sona erdirildiğini ilan etti.
ABD Başkanı Donald Trump, İran ile varılan mutabakat kapsamında Hürmüz Boğazı’nın 19 Haziran Cuma günü tamamen açılacağını belirterek, bölgedeki mayınların büyük bölümünün etkisiz hale getirileceğini söyledi.
Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Kuruluşu (UNCTAD) verilerine göre, savaş öncesinde Hürmüz Boğazı’ndan günlük ortalama 130 ticari gemi geçiş yapıyordu. Savaşın 28 Şubat’ta başlamasının ardından boğazdaki ortalama günlük gemi trafiği yüzde 90’ın üzerinde azaldı, bazı günler boğazdan sadece bir geminin geçtiği görüldü.
AA muhabirinin veri analitik şirketi Kpler’den derlediği bilgilere göre, Hürmüz Boğazı’ndan 10 Haziran’da 5, 11 Haziran’da 4, 12 Haziran’da 7, 13 Haziran’da 1 ve 14 Haziran’da 5 ticari gemi geçiş yaptı.
Boğazı 14 Haziran’da geçen son gemilerden Malta bayraklı Disha, Katar’dan Hindistan’a 132 bin metreküp sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) taşıyordu.
Mutabakatın duyurulması sonrası 15 Haziran’da Hürmüz Boğazı’ndan 3 geçiş oldu
ABD-İran arasında 15 Haziran’ın ilk saatlerinde mutabakata varıldığının duyurulmasının ardından dün Hürmüz Boğazı’ndaki ticari gemi geçişlerinde kayda değer bir hareketlilik yaşanmadı ve 15 Haziran’da Boğaz’dan 3 ticari gemi geçti.
Saint Kitts and Nevis bayraklı kuru yük gemisi Kaiser, yaklaşık 27 bin ton yükle Irak’ın Umm Kasr Limanı’ndan Umman’a gitmek üzere İran karasuları üzerinde oluşturulan “İran rotasını” kullanarak boğazdan geçiş yaptı.
Honduras bayraklı petrol tankeri Argo Maris de 6 bin 700 ton petrol ürünü yüklü olarak İran’ın Bender Abbas Limanı’ndan yola çıktı ve İran rotasını kullanarak Hürmüz Boğazı’nı geçti. Geminin varış noktası bilinmiyor.
Umman’dan İran’a yaklaşık 11 bin 500 ton çelik taşıyan Sierra Leone bayraklı Momentum Phonix adlı yük gemisi de Hürmüz Boğazı’nı 15 Haziran’da geçti.
ABD-İran mutabakatı sonrası boğazdan gemi geçişine ilişkin belirsizlik sürerken sektör temsilcileri sürecin oldukça kırılgan olduğunu ifade ediyor. Bu kapsamda Hürmüz Boğazı’nda trafiğin savaş öncesi normal seviyelerine dönmesinin oldukça uzun zaman alacağı öngörülüyor.
Baltık ve Uluslararası Denizcilik Konseyi’ne (BIMCO) göre, bölgedeki mayın tehdidi endişe kaynağı olmaya devam ediyor ve güvenlik durumu “riskli” seviyede bulunuyor.
İngiltere Deniz Ticaret Örgütü de Hürmüz Boğazı geçişlerine yönelik deniz güvenliği tehdit seviyesinin “kritik” olmaya devam ettiği uyarısını yapıyor.
Boğazdan geçişler 30 gün içinde savaş öncesi seviyenin ancak yüzde 50’sine ulaşabilir
Halihazırda Körfez’de boğazdan geçmek için bekleyen yaklaşık 500 ticari gemi bulunuyor.
Hürmüz Boğazı’nda 100 günden fazla süren kesintinin ardından ilk olarak bekleyen gemilerin geçişinin tamamlanması bekleniyor. Bu geçişlerin 30 gün içinde savaş öncesi seviyenin yüzde 50’sine ulaşabileceği tahmin ediliyor.
ABD-İran arasında mutabakatın uygulanmasına yönelik herhangi bir sorun yaşanmaması halinde, Körfez’de yüklü haldeki 118 tanker, 10-15 gün içinde boğazdan geçmesi beklenen öncelikli gemiler olarak öne çıkıyor. Boğazdan geçen gemi sayısının bir ayın sonunda günlük 15’ten yaklaşık 40’a yükselebileceği, bunun yaklaşık yüzde 60’ını da tankerlerin oluşturması tahmin ediliyor.
“Birikmiş gemi” geçişleri sonrası Hürmüz Boğazı’nın normalleşmesine yönelik belirleyici adımın ise gemilerin Körfez’e yeniden giriş yapma hızı olacağı ifade ediliyor. Gemi şirketlerinin temkinli davranması beklenirken Körfez’e yeniden girişlerin kademeli olacağı öngörülüyor.
İlk 30 günün sonunda Körfez’e giren tanker sayısının günde 12’yi bulabileceği değerlendirilirken bu rakam savaş öncesi seviyelere göre yaklaşık yüzde 50 düşük kalıyor.
“Yaklaşık 2-3 ayı bulabilir”
Kpler Denizcilik Risk ve Uyum Müdürü Dimitris Ampatzidis, paylaştığı bilgi notunda, Körfez’de 500 ticari geminin bulunduğunu tahmin ettiklerini belirterek, “Boğazın yeniden açıldığı kabul edilse bile bu durum trafiğin hemen normale döneceği anlamına gelmez. Bekleyen gemilerin bölgeden ayrılması, seferlerini tamamlaması ve muhtemelen yeni yük almak üzere geri dönmesi için zamana ihtiyaç olacak. Bu süreç yaklaşık 2-3 ayı bulabilir. Orta Doğu’nun bazı bölgelerinde savaş öncesi üretim ve ihracat seviyelerine dönüş ise ülkeye ve operasyonel koşullara bağlı olarak daha uzun sürebilir.” değerlendirmesinde bulundu.
Hürmüz Boğazı’nın siyasi ve güvenlik açısından hızlı bir şekilde yeniden ticaret akışına açılmasının önemli olduğunu kaydeden Ampatzidis, ticari nakliye sisteminin de kademeli olarak normalleşebileceğini ifade etti.
Muhabir: Nuran Erkul Kaya
